Dok studenti govore o pravdi, obrazovanju i odgovornosti, međunarodne političke organizacije već znaju kako da njihove zahteve pretvore u globalnu poruku. Istraga Fox Newsa o Francuskoj otvorila je neugodno pitanje: zašto se neka ista imena pojavljuju i u priči o Srbiji?
Francuski srednjoškolci protestuju zbog urušenog obrazovnog sistema, a srpski studenti su pokrenuli blokade nakon tragedije u Novom Sadu. Na prvi pogled, zajedničko im je samo nezadovoljstvo. Međutim, kada se pogled pomeri sa transparenata na organizacije koje proteste prate, podržavaju i međunarodno promovišu, pojavljuje se prilično zanimljiva geografija.
Istraga američkog Fox Newsa, objavljena 9. oktobra 2026, identifikovala je pedeset organizacija uključenih u francuski studentski pokret i njegovu širu mrežu podrške. Među njima su sindikati, političke partije, komunističke organizacije i međunarodni mediji.
Slična infrastruktura već godinama prati društvene sukobe u Srbiji. Pojedine organizacije međusobno sarađuju, razmenjuju političke poruke i koriste iste medijske kanale. A ponegde se, što je naročito zanimljivo, pojavljuju čak i isti novinari.
Studenti mogu imati različite zahteve. Politički profesionalci koji oko njih grade međunarodnu priču očigledno imaju mnogo zajedničkog.
Francuski bunt: Pedeset organizacija, a samo petnaest studentskih
Američki Fox News je u istraživanju francuskih protesta došao do podatka koji prilično menja sliku demonstracija. Od pedeset identifikovanih organizacija, samo petnaest pripada studentskim ili omladinskim grupama. Ostalih trideset pet čine sindikati, političke partije, levičarske organizacije i druge interesne grupe. Prilično široko društvo za pobunu koja se javnosti prvenstveno predstavlja kao borba učenika za bolje učionice.
Nema ničeg spornog u tome da sindikat podrži nastavnike ili da politička stranka stane uz nezadovoljne učenike. Problem nastaje kada se konkretan zahtev pretvori u sredstvo za ostvarivanje mnogo šire političke agende. Francuski studenti traže nastavnike, kvalitetnije škole i bolje uslove obrazovanja. Njihovi politički saveznici istovremeno govore o kapitalizmu, imperijalizmu, vojnom budžetu i međunarodnoj klasnoj borbi. Između školske klupe i svetske revolucije očigledno postoji prilično prometna saobraćajnica.
Posebnu pažnju Fox News posvetio je američkom biznismenu Nevilu Roju Singamu, nekadašnjem vlasniku tehnološke kompanije ThoughtWorks. Singam je godinama finansijski povezan sa američkim levičarskim organizacijama i međunarodnom aktivističkom infrastrukturom. U središtu medijske priče nalazi se BreakThrough News, koji demonstracije u Francuskoj intenzivno promoviše. Pritom, ovaj medij ne prikazuje proteste samo kao francuski obrazovni problem. Oni postaju deo šire borbe protiv ekonomskih politika, političkih elita i postojećeg međunarodnog poretka. Upravo tu nastaje pitanje koje zaslužuje mnogo više pažnje od uobičajenog prebrojavanja demonstranata. Kada lokalni protest postane deo međunarodne političke kampanje, ko dobija pravo da određuje njegovo značenje?
Beograd i Pariz povezani su mnogo pre današnjih protesta
Veza između srpske i francuske levičarske omladine ima istoriju koju nije potrebno rekonstruisati iz anonimnih objava na društvenim mrežama. Dovoljno je otvoriti arhivu međunarodnih organizacija. U julu 2019. godine Beograd je bio domaćin međunarodnog kampa Svetske federacije demokratske omladine. Domaćin je bio Savez komunističke omladine Jugoslavije, odnosno SKOJ. Među sedamnaest učesničkih organizacija nalazio se i francuski Mouvement Jeunes Communistes de France, poznat kao MJCF. Okupljanje je održano povodom dvadesete godišnjice NATO bombardovanja Jugoslavije.
Prema objavljenom izveštaju sa međunarodnog kampa, učesnici su razgovarali o imperijalizmu, političkom organizovanju omladine i međunarodnoj solidarnosti. Naredne godine MJCF i SKOJ pojavljuju se među potpisnicima zajedničke deklaracije komunističkih omladinskih organizacija. Reč je, dakle, o političkoj saradnji koja se razvijala godinama. Zanimljivo je što se upravo francuski MJCF pojavljuje i na protestima koje je Fox News analizirao u oktobru 2026. godine.
U međuvremenu je srpski SKOJ podržavao različite studentske inicijative. Tokom 2023. godine, zajedno sa Studentskim frontom i Partijom radikalne levice, pojavljivao se u protestima protiv povećanja školarina i promena obrazovnog sistema. Taj raniji aktivizam pripada drugom protestnom ciklusu, ali otkriva postojanje organizovanog političkog rada među studentima znatno pre novembra 2024. godine. Dok se u javnosti studentski protest često predstavlja kao potpuno nov oblik društvenog organizovanja, postoje grupe kojima organizovanje studentskog nezadovoljstva nije nikakva novost. One raspolažu iskustvom, međunarodnim poznanstvima i političkim programima. Bilo bi krajnje naivno pretpostaviti da takva infrastruktura nestaje svaki put kada se ugase kamere.
Ista novinarka, dve države i jedan međunarodni medijski krug
Možda najzanimljivija poveznica ne vodi preko političkih deklaracija, već preko potpisa ispod novinskih članaka. Ana Vračar je 18. marta 2025. za Peoples Dispatch pisala o masovnim studentskim protestima u Beogradu. Pratila je demonstracije od 15. marta, studentske zahteve i širenje mobilizacije. Ista autorka 7. oktobra 2026. objavljuje za BreakThrough News tekst o francuskim studentskim protestima. U oba slučaja lokalni događaji smešteni su u širu političku priču o društvenoj nejednakosti, institucionalnoj odgovornosti i otporu postojećim vlastima.
Takav kontinuitet dobija dodatni značaj kada se pogleda medijska organizacija iza tekstova. Peoples Dispatch i BreakThrough News su 2. juna 2026. objavili da se udružuju u jedinstveni međunarodni medijski projekat. Dakle, ne govorimo samo o dva portala sa sličnim političkim stavovima. Reč je o medijima koji su formalno odlučili da objedine svoje resurse, novinare i distribuciju sadržaja. Peoples Dispatch je godinama pratio srpske proteste. BreakThrough News je sada među medijima koje Fox News posebno istražuje u kontekstu francuskih demonstracija.
Zanimljivost nije u tome što novinarka piše o dve države. To je sasvim uobičajen posao međunarodnog novinarstva. Mnogo važnije je postojanje jedinstvene medijske infrastrukture koja različite nacionalne proteste obrađuje unutar prepoznatljivog ideološkog okvira. Jedan događaj započinje zbog tragedije na železničkoj stanici, drugi zbog nedostatka nastavnika. Međunarodna publika potom dobija priču o istom velikom političkom sukobu. U svetu u kojem se javno mnjenje oblikuje naslovima, fotografijama i društvenim mrežama, izbor interpretacije često postaje gotovo jednako važan kao sam događaj.
Kada studentski zahtevi postanu politička roba
Studentski protest u Srbiji započeo je zahtevima za odgovornost nakon pada nadstrešnice u Novom Sadu. Vremenom je prerastao u širok društveni pokret, a zatim otvorio i pitanje političkih promena i izbora. Takva transformacija sasvim prirodno privlači organizacije koje godinama pokušavaju da ostvare sopstvene političke ciljeve. Odjednom dobijaju ono što ranije nisu uspevale da stvore: veliku publiku, uličnu energiju i pažnju međunarodnih medija. Nema boljeg trenutka za političko pozicioniranje od onog u kojem sopstveni stranački simbol može ostati u džepu, dok masa već nosi transparente.
Srbija ima dodatni problem. Studentski plenumi izgrađeni su oko ideje neposrednog odlučivanja i odsustva klasičnog političkog vođstva. Na papiru to deluje kao zaštita od stranačkog preuzimanja. U praksi se, međutim, postavlja složenije pitanje: ko ima najveći uticaj na formulaciju zahteva, uspostavljanje kontakata, predstavljanje odluka i komunikaciju sa medijima? Formalno odsustvo jednog predsednika ne znači odsustvo političkih interesa. Ono samo menja način na koji se ti interesi takmiče za prostor.
A prostora očigledno ima. Međunarodni aktivistički mediji, domaće političke organizacije, opozicione stranke i brojna udruženja imaju sopstvene razloge da podrže studentske zahteve. Njihovi ciljevi mogu se preklapati sa studentskim, ali nisu nužno identični. Politička podrška nije dobrotvorna delatnost lišena interesa. Ona stvara odnose, očekivanja i javni kapital. Kada neka organizacija protest predstavlja kao potvrdu sopstvene ideologije, ona od tog protesta već ostvaruje političku korist. Ne mora nikome da izda naređenje. Dovoljno je da uspešno prisvoji njegovu poruku i predstavi se kao njen najverniji tumač.
Ko dobija međunarodni megafon, a ko ostaje statistika?
U međunarodnom aktivizmu odavno postoji razvijena tehnologija političke vidljivosti. Lokalni događaj najpre dobija prepoznatljivu poruku, potom fotografije, video-snimke i izjave. Slede objave na društvenim mrežama, pozivi na solidarnost i povezivanje sa srodnim pokretima. Kada se takav sadržaj proširi kroz međunarodnu medijsku mrežu, nacionalni protest dobija publiku kojoj njegovi neposredni povodi često nisu dovoljno poznati. Publika zato prihvata okvir koji joj je ponuđen. Upravo u tome leži ogromna politička moć organizacija koje kontrolišu sopstvene kanale komunikacije.
BreakThrough News je francuske proteste predstavio kroz ekonomsku politiku štednje, društvenu nejednakost i sukob sa institucijama. Peoples Dispatch je srpski studentski pokret obrađivao kroz pitanja korupcije, društvene mobilizacije i demokratskog predstavljanja. Takvi pristupi ne moraju biti netačni da bi bili politički selektivni. Svaka redakcija odlučuje šta će naglasiti, kome će dati prostor i kakav će kontekst ponuditi. Razlika nastaje kada novinarstvo otvoreno postane deo aktivističkog projekta. Tada više nije dovoljno pitati šta se dogodilo, već i kakvu političku svrhu ima način na koji je događaj predstavljen.
Upravo zbog toga pažnju zaslužuje i novac koji održava međunarodne medijske organizacije. Singamove finansijske veze sa američkim levičarskim projektima predmet su višegodišnjih istraživanja i interesovanja američkih institucija. O finansiranju srpskih studentskih aktivnosti mora se govoriti kroz konkretne finansijske tokove, a ne kroz geografska preklapanja. Međutim, pitanje uticaja mnogo je šire od direktne uplate nekoj studentskoj grupi. Novac finansira redakcije, produkciju, distribuciju sadržaja i međunarodnu vidljivost. On omogućava da pojedina politička poruka pređe granice koje bi bez takve infrastrukture teško prešla. Zato transparentnost mora važiti i za one koji proteste međunarodno promovišu, a ne samo za političke protivnike koje kritikuju.
Studenti mogu biti spontani. Politička infrastruktura uglavnom nije
Postoji gotovo dirljiva upornost kojom se u javnosti održava predstava da svaki veliki studentski pokret nastaje izvan postojećih političkih odnosa. Studenti se okupe, društvo ih prepozna, međunarodna javnost sazna za njih i podrška počne da stiže. U toj verziji događaja nema političke istorije, organizacionog iskustva ni interesnih grupa. Sve nastaje gotovo čudesno, kao da je studentski protest prirodna pojava koja se povremeno spusti na univerzitetski amfiteatar.
Stvarni politički život mnogo je manje romantičan. Organizacije imaju arhive, kontakte, partnere, medije i programe. Francuski MJCF i srpski SKOJ sarađivali su godinama pre današnjih demonstracija. Peoples Dispatch je izveštavao o srpskim studentskim organizacijama pre pada nadstrešnice. Kasnije je pratio proteste koji su potresli Srbiju, a zatim se udružio sa medijem koji danas intenzivno prati francuski bunt. Sve su to javno vidljivi delovi međunarodne političke i medijske infrastrukture. Njihovo postojanje zaslužuje podjednako ozbiljnu pažnju kao i govori održani na protestnim skupovima.
Najveća odgovornost ipak ostaje na onima koji žele da predstavljaju građane. Ako se traži transparentnost države, onda se ista mera mora primeniti na političko delovanje, međunarodnu podršku i javno finansiranje. Ako se insistira na nezavisnosti studentskog odlučivanja, onda mora biti jasno ko u njegovo ime pregovara, nastupa i gradi političke saveze. Nezavisnost ne postaje uverljivija time što se svako pitanje o uticaju proglašava neprijateljskim.
Studentski bunt nije sveta relikvija koju javnost sme samo da posmatra i podržava. On je društveni i politički događaj, sa svim interesima koje takvi događaji neizbežno privlače.
Zato bi i Beograd i Pariz morali da nauče isto pravilo: studentima pripada pravo na protest, ali organizacijama koje njihov protest pretvaraju u međunarodni politički kapital ne pripada pravo na nedodirljivost.
A građani imaju pravo da znaju ko govori u ime studenata, ko od njihove pobune stiče političku korist i ko odlučuje koju će verziju događaja svet na kraju čuti.
Jer onoga trenutka kada studentska parola postane međunarodni politički proizvod, pitanje više nije samo šta piše na transparentu.
Pitanje je i ko drži megafon.
